Het ontwerpen van het gazon
Het ideale gazon is zowel fraai als praktisch. Het moet liefst egaal zijn, kort gemaaid en uniform van structuur en kleur. Zonder onkruid, onregelmatige plekken grof gras of verkleurde stukken die er duidelijk ongezond uitzien. Het moet behoorlijk beloopbaar zijn en weerstand bieden aan droogte en nattigheid. En dat liefst in alle seizoenen. Een goed ontworpen en onderhouden gazon verhoogt de schoonheid van de tuin en is er aantrekkelijk onderdeel van. Dat alleen al is reden genoeg er een aan te leggen. Iedere tuin waarin een grasveld ligt, is een gazontuin. Maar het wordt natuurlijk wel belachelijk als dat maar een miniem 'groen postzegeltje' is. Dat werkt averechts in het geheel. Als de beschikbare ruimte te klein is om een grasveld echt een beetje 'veld' te laten zijn, kunt u er beter een andere vloer neerleggen dan zo'n fraaie groene, groeiende grasvlakte.
De afmeting en de vorm worden natuurlijk in hoge mate bepaald door het bepaald door het beschikbare stuk grond. Maar de vorm moet tevens zijn aangepast aan de andere elementen in de tuin, zoals een vijver, borders, paden en het terras. Daaraan wordt vaak veel te weinig aandacht besteed. Een goed ontwerp is de basis van een fraaie gazontuin. Daarnaast is goed onderhoud essentieel om wat mooi gemaakt is, ook mooi te houden. In dit hoofdstuk gaan we op dat eerste begin: het ontwerp.
gazon is boven erg bepalend voor de totale indruk van een tuin en zeker niet, zoals wel wordt gedacht, van ondergeschikt belang.
Een goed plan maken
Het is verstandig eerst een goed evenwichtig plan te maken, waarin het gazon harmonieus is opgenomen. Zorg dat u een goede balans met de andere elementen in de tuin vindt. Als u een tekening van het geheel maakt (schaal 1:50 of 1:00 werkt heel prettig) kunt u dat uitstekend vaststellen. Maak uw tuintekening op ruitjespapier en begin met het nauwkeurige opmeten optekenen van de omtrek van het gehele perceel. Schets daarna op schaal de verschillende tuinelementen die u wilt realiseren. Het is het handigst om die elementen niet direct in uw tekening te zetten, maar ze apart te tekenen, ze daarna uit te knippen en er vervolgens mee over uw plattegrond te schuiven tot u een samenstel gevonden heeft dat u mooi vindt.
De vorm van het gazon in de tuin
In principe heeft u de keus tussen rechte en ronde, gebogen vormen. Het meest algemeen zijn rechte vormen, maar het kan helemaal geen kwaad te experimenteren met andere vormen en lijnen dan we meestal gewend zijn. Zuiver ronde vormen en diagonalen in de tuin zijn wat gewaagder, maar hebben soms interessante ruimtelijke effecten. Ze kunnen een tuin in ieder geval een heel ander perspectief geven dan gebruikelijk.
Probeer niet in een kleine tuin met erg landschappelijke vormen te werken. Dat werkt averechts, omdat zo'n opzet om veel ruimte vraagt. Ruimte die in de gemiddelde kleine tuin ontbreekt. Daar zijn heldere lijnen veel beter. In grote tuinen kan het lijnenspel vloeiend langs boom- en heesterpartijen en andere elementen 'stromen'. In een kleine tuin kan dat niet. Daar is ieder element een 'ding op zich' omdat het als het ware is uitvergroot in het geheel en minder onderdeel is van een groter geheel. Feit blijft dat een goed ontworpen tuin interessant en gevarieerd moet zijn, in welke maatverhouding dan ook.
Wat wilt u met uw gazon
Moet het een siergazon worden waarop nauwelijks wordt gelopen, gelegen of gespeeld, of moet het echt een groene gebruiksruimte zijn, waar kinderen kunnen ravotten en waar zo nu en dan ook een balspelletje zal worden gespeeld of tuinstoelen op worden gezet? Uw keuze heeft niet alleen consequenties voor de maat, maar ook voor de vorm en de plaats in het geheel. Bij een siergazon valt de nadruk uiteraard veel meer op de ruimtelijke waarde. Een gebruiksgazon moet vooral voldoen aan de eisen die het bedoelde gebruik eraan stelt.
De lay-out van het gazon
De meeste tuinen hebben een standaardvorm. Dat geldt zeker voor tuinen in nieuwbouwwijken. Ze zijn of vierkant of rechthoekig. Vroeger zou daar ook een vierkant of rechthoekig gazon in het midden in zijn gemaakt, met bloemperken er omheen. Dat komt nu meestal knap ouderwets over. Maar zo'n grasveld is wel erg gemakkelijk te onderhouden en er zijn tuinarchitecten die weer op deze vorm terug grijpen en er iets moois en evenwichtigs van weten te maken. Maar tenzij het een aansluiting geeft op een rechthoekig bouwsel of een vijver, zijn gebogen lijnen vaak veel mooier. Maar dan ook consequent doorgezet en geen wilde bochten die steeds weer een andere richting krijgen. Er moet eenheid zijn in het bochtenwerk. Probeer bogen steeds qua vorm onderling op elkaar af te stemmen met vergelijkbare rondingen. Dat geeft sterke vormen in het geheel.
Houd rekening met lelijke objecten
Bij het ontwerpen van een gazon kunt u goed rekening houden met lelijke zaken in de tuin. Wanneer u niet steeds tegen de schuurmuur aan wilt kijken, moet u het gazon dus niet tot die muur doortrekken, maar tussen gazon en muur 'groene plantenwand' plannen die de scherpe verdoezelt en meer ruimtesuggestie in het geheel brengt. Zo kunt u zaken als composthoop, afvalcontainers, een kas en dergelijk min of meer aan gezicht omtrekken. Dat geld zelfs voor zaken buiten de tuin waar u liever niet tegenaan kijkt. Plan hoog opgaande planten op de juiste plaats en pas de ligging van het gazon daarbij aan.
Eisen die het gazon stelt
De plek voor het te ontwerpen gazon moet liefst in de volle zon liggen of minstens deel van de dag zon krijgen. Maak geen gazon onder het dichte bladerdek van een boom. de grond is daar meestal droog en er valt te veel en te lang schaduw. Die droogte wordt vooral veroorzaakt door het feit dat regenwater langs de buitenomtrek van de kroon de grond bereikt. Maar de grond rondom de stam zit ook nog een vol boomwortels, waardoor het gras daar minder goed zal groeien. Aan de andere kant moet u ook geen gazon op erg natte plekken willen maken. Zulke plekken moeten of worden gedraineerd of u moet er vochtminnende planten zetten. Laat het gazon ook niet doorlopen tot vlak tegen een muur of tegen de rand van een niveauverschil of andere verhoging. Op die plekken is het gras anders erg lastig te maaien. Laat daar een strook open en vul die met stenen of ander hard materiaal waar u met één wiel van de maaier eroverheen kunt rijden. Dan is daar een extra handeling met een maaigereedschap alvast niet meer nodig. U ziet dat u heel veel onderhoudswerk al vanaf het begin kunt voorkomen. Zo is het ook niet handig om vlak naast het gazon een grindpad of grindvlak te hebben. De steentjes daaruit gegarandeerd in het gazon terecht en kunnen tijdens het maaien gevaarlijke projectielen worden of de machine beschadigen.
Plan logisch lopende paden
Voordat u besluit hoe de vorm van het gazon moet gaan worden, moet u ook de paden op een logische en mooie manier in het ontwerp opnemen. Zorg dat een gazon nooit door een pad in twee gelijke delen wordt verdeeld. Dat geen een erg lelijk effect. Als het tuinhekje midden achter in de tuin zit, kunt u dat het beste verplaatsen en uit het midden zetten. Laat daar dan het pas op aansluiten. Als het kan is het mooist als het pas langs de kant van de tuin loopt waar de meeste schaduw valt. Het hangt natuurlijk ook van plaats van een eventueel schuurtje af, hoe u het pad legt. Als het pad de bochten van een gazon moet volgen, zal met toch de neiging hebben deze af te snijden tijdens het lopen. Het effect is dan steevast een kale baan op het gras. Om dat te voorkomen moet u het pad dan zo maken dat het logisch om obstakels heen loopt. Zet grote keien of struiken op zulke plekken en de neiging om rechtdoor te gaan wordt opgeheven
Toegang tot het gazon
Zorg altijd dat 'het verkeer' over het gazon verspreid wordt. Als u een nauwe toegang tot het gazon maakt, zal die plek te sterk worden betreden, de grond verdicht er snel en zelfs met het sterkst beloopbare grasmengsel zullen er kale plekken ontstaan. Dat gebeurd ook als u direct naast het gazon een schuurtje, tuinhuisje of prieeltje zet dat via het gazon wordt bereikt. Ook daar wordt het lopen geconcentreerd en dus zullen er kale plekken ontstaan. Zorg dus steeds dat het gras via een hele kant in plaats van via één punt kan worden betreden. Leg onder speeltoestellen liever rubber tegels dan ook daar gras aan te brengen. Het zal er geen lang leven hebben. Voor een bodem van boomschors onder speeltoestellen geldt bijna het zelfde als voor grind. Het is alleen minder gevaarlijk als het wordt weggeslingerd.
Perken in een gazon
Maak in een klein gazon geen bloemperken. Het gazon zal er kleiner door lijken en het geeft een aantal problemen met kanten steken en maaien. Probeer het onderhoud altijd zo makkelijk mogelijk te houden. In grotere gazons zijn 'eilandperken' met vaste planten, heesters en dergelijke wel erg mooi, maar leg ook die niet pontificaal in het midden, maar iets asymmetrisch. Het kan zowel met rechthoekige als met gebogen vormen. Overweeg de randen van het gazon zeker op zulke plekken met een geschikt randsysteem uit te voeren, alweer om u straks veel werk te besparen. Ook een perkvorm met scherpe hoeken kan het maaien bemoeilijken.
Smalle stroken gras
Maak geen smalle stroken gras (als paden door de tuin) omdat die maar in één richting kunnen worden gemaaid. Bovendien bestaat er extra gevaar voor snelle verdichtingen van de ondergrond en het gras zal op bepaalde punten en banen extra snel slijten (de 'loop' komt er al gauw in en dan is het niet mooi meer). Als een smalle strook gras toch nodig is, moet u die toch minstens 90 cm breed maken. Dat geldt dus ook voor een door een pas gedeeld gazon.
Tuinen met een moeilijke vorm
Er zijn twee tuinvormen die speciale problemen geven bij het ontwerpen van een gazon. Dat zijn lange smalle en brede, erg ondiepe tuinen.
Om een lange, smalle tuin korter en brede te laten lijken, moet u het gazon om 'coulissen' heen ontwerpen die het zicht op wat erachter ligt, enigszins ontnemen. Het gazon kan dus bochtig verlopen, maar u kunt ook rechthoekige grasvlakken versprongen achter elkaar aanbrengen. Ook een combinatie van aan elkaar geregen en elkaar deels overlappende cirkels is heel goed mogelijk en zelfs heel mooi. U kunt er van uw fantasie volledig op uitleven. Door de planten of eventueel schermen die wat erachter ligt verbergen ontstaat niet alleen een ruimtelijk effect, maar het wekt ook de nieuwsgierigheid. Men zal al gauw de neiging hebben de tuin in te lopen om te kijken wat er achter die 'zichtschermen' te ontdekken valt. Iets dergelijks is ook heel goed uit te voeren bij lange, smalle gazons die er mogelijk al liggen als u een tuin wilt veranderen. Als daar dan ook nog een pad doorheen loopt, wat de grasstroken nog verder versmalt, is het verstandig dat pad daar weg te halen en langs de rand van het gazon te leiden. De toepassing van obstakels in de loop, als eerder al werd genoemd, is ook een mogelijkheid.
Een brede, ondiepe tuin kunt u langer laten lijken door het gazon diagonaal door de tuin te laten lopen. Als dat in een ruime bocht kan, is dat het mooist, maar straks kan ook als dat beter bij uw verdere omgeving past. Probeer in een kleine tuin in ieder geval een vermenging van vormen te vermijden. Diagonale lijnen verruimen. Het ook volgt die vrij lange lijn in de tuin, zeker als er een blik vanger in de achterste hoek aanwezig is. Bijvoorbeeld een mooie boom, een rostuin, een kunstwerk, een bank, of een vijver. De diepere border die bij een dergelijke ontwerp ontstaan, doen de tuin ook smaller lijken. Plant geen bomen of perken midden op het grasveld, omdat die de aandacht wegtrekken van de achterkant van de tuin. De illusie van meer ruimte wordt dan teniet gedaan. een andere methode om diepte te scheppen is aan beide zijden van het gazon planten te zetten in een volgorde die naar achteren hoger wordt. Zorg ook dat planten eventuele scherpe hoeken van de tuin bij schuttingen en dergelijke verdoezelen.
Zorg dat de vorm vastligt
U moet natuurlijk zorgen dat ik eenmaal vastgestelde en uitgevoerde vorm wel goed intact blijft. Het is geen gezicht als een rond gazon na verloop van enkele jaren ovaal blijkt te zijn geworden. Daarom is het goed (vooral bij ronde vormen) de rand van een grasveld te markeren met een stenenrand. Een gemetselde rand van bijvoorbeeld natuursteenkeitjes kan heel mooi zijn. Nog beter is het om de rand van een gazon door een pad te laten opsluiten. Dat is handig met maaien en voorkomt (net als de stenenrand) het doorgroeien van het gazon in de ernaast liggende border. Dat kan uiteraard in ieder type tuin, ongeacht de vormgeving.
Kunstwerken in het gazon
Als in het gazon op een strategische plek een kunstwerk of zonnewijzer wordt opgesteld, is het qua onderhoud handig ook daar omheen een harde rand in het gazon aan te brengen, zodat het maaien gemakkelijk blijft. U moet in alle gevallen lastige hoeken en plekken zoveel mogelijk al in de ontwerpfase en anders tijdens de uitvoering trachten te voorkomen.
Een tuin met een rechthoekig gazon en niveauverschillen
Niveauverschillen maken een tuin veel interessanter. Een grasveld past daar uitstekend in en brengt rust in het geheel. In veel gevallen is het gazon de 'vloer' van de tuin en wordt zo'n groen vlak ook als zodanig ervaren.
Boomspiegels
Bomen groeien beter als er rond de stam een plek van zo'n meter doorsnee in het gazon wordt uitgespaard. Het gras is dan geen concurrent van de boomwortels. Ook kan de vilt laag in het gras de toevoer van vocht te veel belemmeren, waardoor de boomwortels de neiging hebben verder weg te lopen dan nodig is en dan ook elders het gras concurrentie aan gaan doen. De grasmat zal erdoor verzwakken.
Een gazon langs de vijverrand
Dat zie je vaak. Toch is het niet handig om het gras helemaal aan de waterrand te laten doorlopen. Dikwijls wordt het dan zelfs tot boven de folie aangebracht. Zeker als er zoden voor het gazon worden gebruikt, is de neiging om dat te doen al gauw aanwezig. Het staat zo mooi, zo'n groene rand vlak langs het water. Maar de grasrand zal al gauw verbrokkelen en stukje bij beetje in het water terecht komen. Het zelfde geld voor het maaisel. Dat moet u dan iedere keer na het maaien uit het water vissen. Het is veel verstandiger een ander type rand te kiezen dat minstens zo mooi kan zijn, bijvoorbeeld met tegels, flagstones of andere vlakke plaatvormen. Zeker keien tot aan het gras. Dat geeft ook problemen.
Haagjes langs het gazon
Vooral in wat klassiek gevormde tuinen worden de perken vaak omzoomd met lage haagjes. Dat kan met allerlei planten, maar het meest algemeen is nog altijd lage buxus (Buxus sempervirens). Zorg dan dat er onder zo'n haagje een strook grond open blijft. Het gras moet niet onder de planten gaan doorgroeien. Dat is alleen niet mooi, maar ook niet handig. Maaien wordt lastiger, maar buxus en gras stellen ook andere eisen aan de bodem. Gras houdt van grond die aan de zure kant is, buxus heeft graag wat meer kalk. Als buxus te zuur staat, zult u de blaadjes zien vergelen en is het mooie als snel van zo'n haagje af.
Veel last van mollen? Voorkom dat al bij de aanleg
Als op de plek waar u het gazon wilt maken, de kans op vernieling van uw mooie grasmat door mollen niet denkbeeldig is, kunt u overwegen bij de aanleg 10 cm onder het oppervlak zogenaamd dubbeltjesgaas in de bodem aan te brengen. Daar hebben de mollen niet van terug, zeker niet als u het ook langs de randen 50 cm diep verticaal ingraaft.
Grazoden Wiki's
- De grond in mijn tuin
- Graszoden algemene onderwerpen
- Graszoden leggen
- Een grasveld aanleggen
- Gras voor bijzondere omstandigheden
- Het ontwerpen van het gazon
- Voorbereidingen
- Graszodenonderhoud
